Czechy – wschodnie skrzydło zamku Szpilberg w Brnie – rekonstrukcja z lat 1995-2000
Wybudowany w XIII wieku zapewne dla Przemysła Ottokara II. Po upadku czeskiego powstania narodowego (1618-1620) skonfiskowany przez cesarza Ferdynanda II Habsburga. Przebudowane na nowożytną twierdzę a następnie w 1784 na więzienie o zaostrzonym rygorze dla więźniów politycznych różnych narodowości (w latach 1839-1848 najliczniejszą grupę stanowili Polacy a więzienie zostało wspomniane nawet w „Panu Tadeuszu”).
„Większość istniejących budynków powstała dopiero po gruntownej przebudowie zamku na więzienie w latach trzydziestych XIX wieku. Niestety, ta radykalna przebudowa usunęła – z wyjątkiem wschodniego skrzydła – praktycznie wszystko, co pozostało z oryginalnego średniowiecznego zamku. Szpilberg zyskał więc nową formę, która nie została znacząco zmieniona nawet przez stosunkowo duże modyfikacje przeprowadzone przez armię niemiecką.
Dopiero ostatnia rekonstrukcja, zwłaszcza wschodniego skrzydła z lat 1995–2000, przywróciła zamkowi formę znaną z licznych rycin, obrazów i starszych fotografii.” (https://www.spilberk.cz/stavebni-vyvoj/t1291)
Za rekonstrukcję i przebudowę w formach neogotyckich wschodniego skrzydła odpowiadał inż. arch. Zdeněk Chudárek, pracownik Państwowego Instytutu Opieki nad Zabytkami. Projekt był szeroko komentowany i podzielił środowisko naukowe. Szczególne kontrowersje wzbudziła odbudowa Kaplicy Królewskiej, mającej cechy współczesnej kreacji konserwatorsko‑architektonicznej.
Część badaczy zarzucała projektowi Chudárka zmianę utrwalonego wyglądu zamku i panoramy miasta (podwyższenie skrzydła, masywna konstrukcja dachu), pseudohistoryczność niektórych elementów, zastosowanie współczesnych materiałów i rozwiązań architektonicznych oraz niepotrzebne koszty. Zwolennicy podkreślali natomiast, że projekt opierał się na badaniach architektonicznych i historycznych, zabytek wymagał pilnego remontu, a przebudowa przywróciła zamkowi przynajmniej częściowo dawny monumentalizm. Wskazywano również na stworzenie nowych, funkcjonalnych przestrzeni muzealnych dla Muzeum Miasta Brna.
Temat zaproponował Łukasz Malczewski
