Łabunie (woj. lubelskie) – historia zniszczenia i odbudowy pałacu Zamoyskich

Zbudowany pomiędzy 1740 a 1760 r. przez Jana Jakuba Zamoyskiego przypuszczalnie według projektu Bernarda Meretyna. Pałac w typie „entre cour et jardin” składał się z korpusu i oficyn połączonych ćwierćkolistymi galeriami wokół dziedzińca honorowego. Z tyłu założono ogród geometryczny, częściowo później przekształcony w krajobrazowy.

Pierwszy remont/odbudowę trzeba było przeprowadzić już w latach 1767-1771 po wizycie wojsk rosyjskich walczących z konfederacją barską. Moskale w pomieszczeniach reprezentacyjnych urządzili sobie bowiem ogniska i spalili wyposażenie.

Kolejny raz wojska rosyjskie zdewastowały pałac w czasie I wojny światowej. Zniszczenia opisał w 1919 r. historyk sztuki Tadeusz Szydłowski: „Zniknęły galerje boczne, zniknęły schody dwuramienne, prowadzące od podjazdu ku wysokiemu parterowi pałacu, a miejsce ich zajął brzydki balkon, spoczywający na czterech filarach (…). „Nad drzwiami znajdowały się piękne supraporty, z wcale nieźle malowanymi scenami sielankowymi, które były ujęte w złocone rokokowe ramy. Niestety supraporty te zagrabiono w czasie wojny, jak i podobne w jednym z sąsiednich pokojów”. Zniszczono też boazerie, przepierzenia drewniane, które miały tworzyć scenę i kulisy dawnej sali teatralnej oraz ściany garderoby. W ścianach pałacu straszyły dziury po pociskach, a dachy, jak wyraził się Szydłowski, zostały „nadwyrężone”. Całość była tylko cieniem dawnej świetności.

W XIX w. pałac kilkukrotnie zmieniał właścicieli, a w 1922 r. rodzina Szeptyckich przekazała go Zgromadzeniu Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi, w dowód wdzięczności za pomoc w opiece nad chorą córką. Siostry zajmowały się w budynku opieką nad sierotami i chorymi. W 1930 r. zakonnice wykonały remont pałacu i częściowo przebudowały na cele klasztorne. W czasie II wojny światowej Niemcy zmusili Siostry do eksmisji z pałacu, w pobliżu którego wybudowali lotnisko wojskowe. W 1944 r. wycofując się wysadzili środkową cześć pałacu i spalili budynki towarzyszące. Po powrocie z wygnania siostry zamieszkały w ocalałych pomieszczeniach gospodarczych.

Doprowadzenie budynków do stanu używalności wymagało wielkiego wkładu pracy i poniesienia ogromnych kosztów. Sam pałac udało się odbudować dopiero w latach 1957-1962. Pomiędzy 1996 a 2003 rokiem wykonano rewaloryzację parku, remont części pałacu i towarzyszącej mu zabudowy.

Na odbudowę wciąż czekają jeszcze ćwierćkoliste galerie wokół reprezentacyjnego dziedzińca. W przeszłości były one już dwukrotnie niszczone i odbudowywane. Za pomoc w przygotowaniu materiału dziękujemy naszej drogiej koleżance dr Agnieszce Szykule-Żygawskiej.

Pałac Zamoyskich w Łabuniach po wysadzeniu przez Niemców w 1944 r. i współcześnie, po odbudowie przeprowadzonej przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi w latach 1957-1962.
Foto: Biblioteka publiczna Gminy Łabunie.
Wysadzona przez Niemców środkowa część pałacu w Łabuniach.
Widok od strony ogrodu. Okres powojenny.
Foto: Biblioteka publiczna Gminy Łabunie.
Odbudowany pałac w Łabuniach współcześnie.
Widok od strony ogrodu.
Foto: Roman Zwierzchowski/NID
Zespół pałacowo-parkowy w Łabuniach.
Widoczny na pierwszym planie w centrum pawilon z łamanym dachem, to tzw. Kasztelanka. Zamieszkiwała w nim Ludwika z Poniatowskich, siostra króla Polski Stanisława Poniatowskiego, kasztelanka wileńska, a od 1 sierpnia 1745 r. także żona Jana Jakuba Zamoyskiego.
Foto: Stacja7.pl
Pałac w Łabuniach z lotu ptaka przed zniszczeniem galerii.
Rysunek za: Biblioteka publiczna Gminy Łabunie.
Pałac w Łabuniach w czasie II wojny światowej, po zajęciu go przez wojska niemieckie. W centrum widoczna zachowana jeszcze galeria.
Foto za: Lotnisko w Łabuniach 1940-1946, Grzegorz Antoszek, Hubert Chwedyk, Łabunie 2021.

Podobne posty

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *