Polska – zamki nowoczesne. Trend, który toczy zabytki
Nowoczesna architektura coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność w obrębie zamków i ich ruin, często budząc przy tym ogromne kontrowersje, opór lokalnych społeczności i sympatyków zabytków. Przykłady się mnożą. Wystarczy wymienić prowadzoną obecnie adaptację ruin zamku w Bodzentynie czy nową klatkę schodową na zamku/pałacu w Kurozwękach. Spore kontrowersje wzbudził również opracowany na wrocławskiej politechnice studencki projekt budowy nowoczesnego centrum kultury na zamku w Radzyniu Chełmińskim.
To już nie są wyjątki, ale przykłady pewnego coraz bardziej popularnego wśród architektów, wykładowców i urzędników trendu. Oto co w 2016 roku mówiła na temat nowoczesnej architektury w obrębie zamków profesor Ewa Węcławowicz-Gyurkovich, dyrektor Instytutu Historii Architektury i Konserwacji Zabytków Politechniki Krakowskiej:
– Uczymy studentów współczesnego myślenia. Chcemy odejść od rekonstrukcji na rzecz wprowadzania nowych elementów w strukturach historycznych. Obecne materiały, budowlane – stal nierdzewna, czy aluminium – pozwalają na stworzenie niezwykłej kurtyny dla fragmentów ruin, które stają się wartością pierwszoplanową
To pod opieką właśnie Pani profesor powstał projekt budowy pawilonu ze stali kortenowskiej w miejscu po zamku w Nowym Sączu. Źródeł takiego podejścia należy doszukiwać się w okresie powojennym, zwycięstwie modernizmu/masowej produkcji, upadku architektury tradycyjnej/rzemiosła i w nowych doktrynach konserwatorsko-architektonicznych. Według nich największą wartością jest „duch naszych czasów” i „szczerość architektury”. Największym złem jest z kolei „fałszowanie historii” (czyli architektura tradycyjna i tradycyjne rzemiosło). Wychodząc z tych założeń nie trudno usprawiedliwić nawet najbardziej kontrowersyjną wizję inwestora.
Poniżej prezentujemy przegląd inwestycji, niezrealizowane oraz studenckie projekty. Wśród tych ostatnich reprezentujących przekrój polskich uczelni, udało nam się odnaleźć tylko jeden, który zakładałby odbudowę zamku w formach historycznych (ostatnia ilustracja).
Niestety przyszłość nie rysuje się w jasnych barwach dla sympatyków architektury tradycyjnej. Mamy problem ze skompletowaniem fachowców, którzy potrafiliby wybudować zwykły mur w dawnej technice. Projektanci nie rozumieją dawnej architektury, a nawet jeśli ktoś to potrafi, to tak jak w przypadku projektu rewaloryzacji zamku w Ciechanowie dr Lewickiej, pojawiają się problemy dotyczące wykonawstwa, finansowania i doktryn. Do tego wszystkiego dochodzą jeszcze przepisy budowlane i problem dostosowania zabytków do współczesnych wymogów. Dotyczy to niestety wszystkich zabytków, nie tylko zamków. W tym kontekście nowoczesna architektura dla inwestora wydaje się być rozwiązaniem najprostszym, najtańszym, będącym w zasadzie na wyciągnięcie ręki. Pytanie tylko czy właściwym?
A może czasami lepiej jest zostawić zamki i ich ruiny takimi jakimi są?
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024.jpg)
Biurowiec w miejscu Domu Małego oraz niezrealizowany projekt Domu Dużego.
Muzeum Szlachty Mazowieckiej.
W komentarzu alternatywny projekt rewaloryzacji zamku opracowany przez zespół konserwatorów i architektów z Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem dr inż. arch. Marii Ludwiki Lewickiej, na podstawie istniejącej historycznej inwentaryzacji zamku z XVI w. Projekt nigdy właściwie nie był poważnie rozważany przez urzędników i to mimo protestów jakie wzbudzała nowoczesna propozycja. Dziś coraz trudniej o takich fachowców jak Lewicka, którzy potrafiliby i chcieliby przygotowywać tego typu projekty.
„Spór o rewitalizację zamku w Ciechanowie”, dr Grzegorz Kęsik (RiO), 2011.
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_2-742x1024.jpg)
W temacie nowoczesnej architektury na zamkach, trzeba zaznaczyć, że nie zaczęła się ona pojawiać niedawno. Poniżej południowe skrzydło zamku w Szczecinie widziane od strony Dziedzińca Wielkiego.
Podczas wojny skrzydło południowe uległo największemu zniszczeniu. Pierwotny projekt odbudowy przewidywał jego kompleksową rekonstrukcję w bogatym kształcie z przełomu XVI i XVIIw. Koncepcja ta uległa jednak zmianie w roku 1972 gdy podjęto decyzję o przeznaczeniu skrzydła na potrzeby Teatru Muzycznego (a od 1978 Opery na Zamku).
W ramach kolejnych modernizacji Opery w 2012 przebudowano modernistyczną bryłę starając się wizualne zespolić ją z resztą zamku. Projekt to kreacja konserwatorska o uproszczonym detalu architektonicznym. Zobacz także: Szczecin – Zamek Książąt Pomorskich przed wojną i po trwającej w latach 1958-1980 odbudowie – Rekonstrukcje i Odbudowy
Foto: po 1980 Wacław Górski, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa (G), adria-art.pl (D).
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_3.jpg)
„Po drugiej wojnie światowej podjęta została decyzja o rozebraniu zniszczonego skrzydła południowego i zastąpieniu go mało estetycznym betonowym murem parawanowym”.
„Na przełomie XX i XXI wieku pojawiła się możliwość przywrócenia wieży jej poprzedniego kształtu, lecz nie uzyskano na to zgody konserwatora zabytków.”
Źródło: *** ZAMEK KSIĄŻĘCY W GŁOGOWIE *** (zamkipolskie.com)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_4-1024x681.jpg)
„Niestety zamek w Działdowie jest jednym z wielu w Polsce przykładów, gdzie postanowiono w bezmyślny sposób zniszczyć bezpośrednie otoczenie średniowiecznego zabytku. Otóż skrzydło zachodnie i wieżę południowo – zachodnią nadbudowano nowoczesną, brzydką i oderwaną od kontekstu historycznego zabudową w której umieszczono Urząd Miasta.” Źródło: Działdowo – zamek krzyżacki – Architektura średniowiecza i starożytności (medievalheritage.eu)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_5.jpg)
„Do okładziny murów użyto niskiej jakości kamienia, a pewne elementy bryły, jak i sposób w jaki ułożono kamień, są ahistoryczne i spotkały się z powszechną krytyką. Nie udało się też odbudować wieży widokowej, której brak negatywnie wpływa na wygląd całości obiektu.”
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_6.jpg)
2017. Gmina Olkusz.
Źródło: Zamek w nowej odsłonie – Przegląd Olkuski
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_7-1024x582.jpg)
2018. Trei Real Estate Poland/ARS Restauro.
Źródło: Chodzież (woj. wielkopolskie) – odrestaurowane mury dawnego zamku „wkomponowano” w park handlowy – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_8.jpg)
2020. Autorska Pracownia Architektury CAD, Gmina Lubawa.
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_9.jpg)
2022. Team s.c. z Buska-Zdroju. Zespół Pałacowy Sp. z o.o.
Więcej: Kurozwęki (woj. świętokrzyskie) – tak zwany „remont” zabytkowego pałacu – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_10-1024x464.jpg)
2023. UM. Źródło: Średniowieczny mur przy ul. Kasztelańskiej – Kujawskie Centrum Kultury w Inowrocławiu (kckino.pl)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_11-768x1024.jpg)
2024. Gmina Bodzentyn.
Więcej najnowszych zdjęć: Wojtek Kalwat – Zamek w Bodzentynie. Czyli jak zrujnowac ruinę! I… | Facebook
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_12-707x1024.jpg)
2011. Pracownia Opaliński z Krakowa.
Projekt został oprotestowany przez Radomian i Społeczny Komitet Ratowania Zabytków Radomia.
Więcej: Brama Krakowska w Radomiu zostanie odbudowana? – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_13-747x1024.jpg)
Projekt został odrzucony przez władze miejskie jako zbyt nowoczesny.
Więcej: Muszyna (woj. małopolskie) – zamek z nowoczesnym projektem odbudowy – Rekonstrukcje i Odbudowy | Muszyna (woj. małopolskie) – władze miasta rewidują projekt odbudowy zamku w stronę rozwiązań historycznych – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_14-1024x576.jpg)
Szklany pawilon został uznany przez konserwatora za zbyt daleko idącą ingerencję.
Więcej: Zamek w Bodzentynie – Rekonstrukcje i Odbudowy | Bodzentyn – nie będzie kontrowersyjnego pawilonu na zamku, ale ma być szklana ściana… – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_15.jpg)
2018. Biuro Projektów Lewicki Łatak.
Źródło: Trwają starania o 3 miliony. Chcą odbudować zamek Zawiszy Czarnego w Rożnowie | zamek, Zawisza Czarny, Rożnów, Jerzy Meysztowicz, inwestycja | Sądeczanin.info (sadeczanin.info)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_16.jpg)
2018. Dżus GK Architekci. Źródło: Facebook
Inne projekty: Wysoka Brama po nowemu. Takie pomysły mieli inni [FOTO] – zdjęcie nr 1 (wyborcza.pl)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_17-1024x1015.jpg)
Zanim powstał zamek w obecnej formie mało osób pamięta, że były też inne wizje dla tego miejsca. Wybrana przez jury kontrowersyjna i kulejąca w wielu punktach koncepcja Witolda Milewskiego, mimo wszystko najbardziej przypominała historyczny zamek. Źródło: Punctum. Architektura krytyczna – Jarosław Kozakiewicz w Arsenale (ownetic.com)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_18.jpg)
Źródło: Zamek czy ruiny zamku? – Sudeckie Fakty
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_19.jpg)
2016. Projekt studencki. Politechnika Krakowska.
Źródło: Nowy Sącz. Zamczysko czy nowoczesny gmach na wzgórzu? – plus.gazetakrakowska.pl
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_20.jpg)
2022. Sądecka Agencja Rozwoju Regionalnego.
Więcej: Nowy Sącz – krytyka nowoczesnej koncepcji odbudowy zamku – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_21.jpg)
2023. Projekt studencki. Politechnika Krakowska.
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_22-1024x639.jpg)
2023. Muzeum Nadwiślańskie.
Więcej: Janowiec – odrzucona koncepcja nowoczesnej adaptacji ruin zamku – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_23-1024x576.jpg)
2024. Projekt studencki. Politechnika Wrocławska.
Źródło: Ruiny Zamku Karpień wydzierżawione przez Lądek-Zdrój. Trafią teraz do gminnej kolekcji śladów dawnej świetności? (doba.pl)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_24.jpg)
2014. Projekt studencki. Politechnika Świętokrzyska.
Źródło: Adaptacja Pałacu Tarłów w Podzamczu Piekoszowskim na Muzeum | _ (wordpress.com)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_25-1024x660.jpg)
2017. Projekt studencki. Politechnika Warszawska.
Źródło: Adaptation of the castle ruins / Adaptacja ruin zamku :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_26-1024x724.jpg)
2017. Projekt studencki. Politechnika Łódzka.
Źródło: KONSERWACJA ZAMKU W RAWIE MAZOWIECKIEJ :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_27.jpg)
2019. Projekt studencki. Politechnika Wrocławska.
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_28-1024x724.jpg)
2019. Projekt studencki. Politechnika Krakowska.
Źródło: Adaptacja Sali Rycerskiej w Szydłowie :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_29.jpg)
2021. Projekt studencki. Politechnika Krakowska.
Źródło: Modernizacja Zamku w Szydłowie :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_30-1024x566.jpg)
2021. Projekt studencki. Politechnika Lubelska.
Źródło: Projekt koncep. Muzeum Trwałej Ruiny w Zamku w Janowcu :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_31.jpg)
2021. Projekt studencki. Politechnika Krakowska.
Źródło: Tak mógłby wyglądać zamek w Nowym Sączu. Ciekawy pomysł sądeczanki na wzgórze zamkowe w nowoczesnej odsłonie [ZDJĘCIA] | Nowy Sącz Nasze Miasto
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_32.jpg)
2022. Projekt studencki.
Źródło: Adaptacja ruin oraz rozbudowa wzgórza zamkowego :: Behance
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_33-1024x716.jpg)
2022. Projekt studencki. Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu.
Źródło: Zamek w Janowcu. Koncepcja modernizacji | AiB (architekturaibiznes.pl)
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_34-1024x682.jpg)
2024. Projekt studencki. Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej.
Więcej: Radzyń Chełmiński – studencki (na szczęście) projekt adaptacji ruin zamku – Rekonstrukcje i Odbudowy
![](https://rekonstrukcjeiodbudowy.pl/wp-content/uploads/2024/05/zamki_nowoczesne_9_05_2024_35-1024x724.jpg)
2015. Projekt studencki. Politechnika Gdańska.
Źródło: Ekspozycja ruin zamku w Kostrzynie nad Odrą :: Behance
Przykłady alternatyw dla architektury nowoczesnej:
Ciechanów – Studium rekonstrukcji zamku, opracowane przez zespół konserwatorów i architektów z Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem dr inż. arch. Marii Ludwiki Lewickiej, na podstawie istniejącej historycznej inwentaryzacji zamku z XVI w. Źródło: Maria L. Lewicka, ”Konserwatorski problem rewaloryzacji zamku w Ciechanowie”. 2007.
Kostrzyn nad Odrą – Rekonstrukcja renesansowego zamku. Adaptacja pod funkcje hotelowe i towarzyszące. 2019 r. Emilia Sienkiewicz. Projekt studencki. Ochrona zabytków. Źródło:https://www.behance.net/gallery/74336627/OCHRONA-ZABYTKOW-Rekonstrukcja-Renesansowego-Zamku?tracking_source=search_projects